ميرزا شمس بخارايى
49
تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى
سامان را كه به مخالفت برخاسته بود ، سركوب كند . در اين سفر طهماسب قلى خان جلاير نيز مأمور بازرسى عمليات جنگى گرديده بود . رضا قلى خان در بهار سال 1149 ه . ق / 1736 م ، با لشكر نيرومندى به مشهد رسيد ، ولى به سوى اندخوى پيش نراند و مدّت يك سال حمله به اندخوى را به تعويق انداخت . هنگامى كه نادر سرگرم محاصرهء قندهار بود به رضا قلى خان پيام فرستاد كه از اندخوى به جانب بلخ روى آورد . « 1 » رضا قلى خان در سال 1150 ه . ق / 1737 م ، اندخوى را پس از شش هفته پايدارى مردم آن سامان به تصرف خود در آورد و در همان سال به سوى بلخ لشكر كشيد ؛ ابو الحسن خان ، حاكم آن ديار ، كه پرچم مخالفت بر افراشته بود ، پس از اندك پايدارى ، وادار به تسليم شد . رضا قلى پس از تصّرف سرزمينهاى كرانهء رود آمو ، از ترمذ گذشت و وارد ماوراء النهر شد . با آنكه رضا قلى خان از جانب پدر ، دستورى براى جهانگشايى در آن سوى آمو نداشت به بلخ پيغام فرستاد كه توپخانهء او را به قرشى بفرستند . پس از ورود سپاهيان ايران ، در حومهء شهر قرشى ، نبرد خونينى در گرفت و به اوزبكان تلفات سنگينى وارد شد . « 2 » امير دانيال بى كه حكومت قرشى را در دست داشت ، ناگزير پيكى به بخارا فرستاد و از امير بخارا يارى خواست . ابو الفيض خان با سپاه نيرومندى كه از مردم انديجان ، سمرقند ، خجند و تاشكند فراهم آمده بود به قرشى رسيد . در نبردى كه ميان دو طرف رخ داد ، نخست نبرد به سود اوزبكان انجاميد و سپاهيان ايران مجبور به عقب نشينى شدند ؛ امّا پس از وارد شدن توپخانه ، كارزار به سود سپاهيان ايران پايان پذيرفت . رضا قلى خان پس از آنكه عدهاى از سپاهيان را به محاصرهء قرشى گماشت به جانب دژ « شلوك » روى آورد و آنجا را پس از يك ماه محاصره گشود و بار ديگر به سوى قرشى برگشت و حلقهء محاصره را براى اشغال قرشى تنگتر ساخت . « 3 » در اين هنگام نادر شاه در قندهار از حملهء پسرش به ماوراء النهر آگاه شد . او كه اين
--> ( 1 ) . عالم آراى نادرى ، ج 2 / 571 - 577 ؛ نادر شاه / 207 ؛ دولت نادر شاه افشار / 253 . ( 2 ) . عالم آراى نادرى ، ج 2 / 575 - 579 ؛ نادر شاه / 209 ؛ دولت نادر شاه افشار / همان صفحه . ( 3 ) . عالم آراى نادرى ، ج 2 / 586 - 602 ؛ نادر شاه / 209 .